હમણાં એક સજ્જને મને પ્રશ્ન કર્યો, કે એ યોગ કરશે તેમ છતાં ખ્રિસ્તી પણ બની રહેશે. મેં એમને જવાબ આપ્યો, “ભલે તમે ખ્રિસ્તી, મુસ્લિમ કે હિન્દુ હો, પરંતુ તમે જ્યારે પણ કારમાં બેસો છો અને એન્જિન શરૂ કરો છો ત્યારે એ શરૂ થાય છે? કે પછી એ તમારા ‘જય રોલ્સ રોયસ’ એવું બોલવાની રાહ જુવે છે? તમે વાહન ચલાવવાનું જાણો છો માત્ર એ જ અગત્યનું છે, કારણ કે તમારી કાર તો એક વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણ માત્ર છે.” એ જ રીતે યોગ પણ માત્ર એક ટેકનીક છે, કોઈપણ ટેકનીક ક્યારેય પણ તમારી મૂળભૂત માન્યતા જોડે ભેદભાવ કરતી નથી..
આજની તારીખમાં હિન્દુ શબ્દ માટે ઘણી ગેરસમજ છે, તેને ખોટી રીતે દર્શાવવામાં આવે છે. કમનસીબે આજે હિન્દુ શબ્દ એક રાજકીય અર્થ ધરાવે છે, પરંતુ હકીકતમાં તે એક ભૌગોલિક સ્થાનનું સૂચન કરે છે. આપણા માટે પર્વતો અને સાગર પૂજ્ય છે, કારણ કે તેઓ આપણને કોઈપણ પ્રકારના આક્રમણના ભય વિના એક શાંત અને સ્થિર જીવન આપે છે. આ તમામથી ઉપર તે આપણને આપણી આંતરિક ચેતનાનું નિરીક્ષણ કરવાને માટે, આપણું જીવન સમર્પિત કરવાની ક્ષમતા આપે છે. એમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞ ભાવથી આપણે ખુદને હિન્દુ તરીકે ઓળખ આપીએ છીએ, કારણ કે આ ભૌગોલિક વિશેષતા જ આપણી સુખ-સમૃદ્ધિનો આધાર છે. એટલે ‘હિન્દુ’ એ મૂળરીતે એક ભૌગોલિક ઓળખ છે અને એનાથી વધુ એક સાંસ્કૃતિક ઓળખ છે. તે કોઈપણ રીતે ધાર્મિક ઓળખ નથી, કારણ કે અહીં તમામ વ્યક્તિ માત્ર કોઈ એક જ વસ્તુમાં વિશ્વાસ રાખતી નથી. તમે ઈશ્વરમાં વિશ્વાસ રાખો અને હિન્દુ બની શકો અને તમે નાસ્તિક બનીને પણ હિન્દુ બની શકો. તમે વિશ્વાસ રાખી શકો છો કે ઈશ્વર એક વાનર છે, કે સર્પ છે, કે ગાય છે કે વૃક્ષ છે, કે પુરુષ છે, કે સ્ત્રી છે અને તેમ છતાં તમે હિન્દુ બની શકો છો. પાંચ વ્યક્તિના એક કુટુંબમાં તમે ૧૫ જુદા જુદા ઈશ્વરની આરાધના કરી શકો છો, અને હિન્દુ બની શકો છો. કોઈકે પ્રતિસ્પર્ધામાં ઉતારવા માટે આ તમામને એક સાથે એક ધર્મ જોડે સાંકળી લીધા, પરંતુ એ સફળ થયું નહીં, એ થશે પણ નહીં.તે એક ઘણી કમનસીબ બાબત હશે, જો આપણે કોઈક અતિસામાન્ય વસ્તુને મહત્વ આપી, યોગ જેવી પ્રાચીન, ગહન અને સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિ ધરાવતી સંસ્કૃતિ માટે આપણી સમજમાં ડાઘ લગાવીશું. યોગ ને ‘હિન્દુ’ કહેવું એનો અર્થ એવો થશે કે જેમકે તમે સાપેક્ષવાદના નિયમને ‘યહૂદી’ કહેશો! યોગ કોઈપણ વસ્તુમાં અસ્થા ધરાવતી વ્યક્તિ માટે છે અને અસ્થા ન ધરાવતી હોઈ તેવી વ્યક્તિ માટે પણ છે..
યોગ સંપૂર્ણ રીતે વૈજ્ઞાનિક છે અને વારસાગત રીતે ચાલતી આવતી ધાર્મિક પ્રથાઓ માટેની તેમની સમજને બદલી શકે છે. યોગ એ કોઈપણ પ્રકારના અંધવિશ્વાસ માટે પડકાર સ્વરૂપ છે. એકવાર એક અજાણી વ્યક્તિએ મારી પાસે આવીને ગુસ્સામાં કહ્યું કે “સદગુરુ તમે જાણો છો, હું ભગવાનમાં શ્રદ્ધા નથી ધરાવતો!?” હું બોલ્યો “ખરેખર? હું તો એમાં પણ શ્રદ્ધા નથી ધરાવતો!”. હજારો વર્ષો પહેલાં, એક વ્યક્તિ કે જે આદિયોગી કહેવાયા – પ્રથમ યોગી, તેઓ હિમાલયમાં દૃશ્યમાન થયા અને ૧૧૨ પ્રકારના જુદા જુદા માર્ગ શોધ્યા કે જેમની મદદથી મનુષ્ય પોતાની અંતિમ શક્યતાઓને પ્રાપ્ત કરી શકે. યોગ કોઈક તત્વજ્ઞાન, વિચારધારા કે કોઈક માન્યતા નથી. તે એક સંશોધનાત્મક અને પ્રયોગાત્મક માર્ગ છે, જયારે તેમણે આ જ્ઞાન તેમના સાત અનુયાયીઓને આપ્યું, ત્યારે યોગનો પ્રારંભ અંકિત થયો. યોગ એક સ્વસંશોધન માટેનું ગહન વિજ્ઞાન છે, જે તમામ મનુષ્યોને તેમની અંતિમ શ્રેષ્ઠ ક્ષમતા સુધી પહોંચવા માટે સક્ષમતા પ્રદાન કરે છે.
ઘણા વિચારશે કે આ એક હિન્દુ ધર્મમાં પ્રવેશવા માટેનો પાછલો દરવાજો છે, કોઈક તેને એક અંગમર્દન તરીકે જુએ છે, યોગ આમાંથી કશું જ નથી. યુ.એન.ની વિશ્વ યોગ દિવસ માટેની જાહેરાત એ યોગની સાંપ્રદાયિક હોવાની ગેરમાન્યતાને દૂર કરે છે. યોગ એક સ્વરૂપાંતરણ માટેની જનરલ ટેકનોલોજી છે. કોઈક વ્યક્તિ શું છે, શું કાર્ય કરે છે તેની દરકાર કર્યા વિના; દરેક વ્યક્તિ કે જે યોગ શીખે છે, ઉપયોગ કરે છે તેના માટે યોગ કાર્ય કરે છે..
– Isha Foundation