સેબીની નવ સભ્યની સમિતિ ભારતીય કંપનીઓ શેર્સનું વિદેશી સ્ટોક એક્સ્ચેન્જ પર સીધું લિસ્ટિંગ કરવાની ભલામણ કરવાની દિશામાં સક્રિય છે. ભલામણોનો સ્વીકાર થશે તો ભારતીય કંપનીઓના શેર્સ સિંગાપોર, લક્ઝમબર્ગ કે ન્યૂ યોર્કમાં પણ લિસ્ટ થઈ શકશે. ઉપરાંત, ભારતમાં હાજરી કે કાયમી ઓફિસ નહીં ધરાવતી મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ ભારતના સ્ટોક એક્સ્ચેન્જિસ પર શેર્સનું લિસ્ટિંગ કરી શકશે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર સેબીના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર સુજિત પ્રસાદની આગેવાનીમાં બનેલી સમિતિ અહેવાલ સુપરત કરશે અને ફોરેન એક્સ્ચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ (FEMA)ના માળખા, કંપનીઝ એક્ટ અને આવકવેરાના નિયમોમાં ફેરફારની ભલામણ કરશે. અત્યારના નિયમો પ્રમાણે વિદેશી કંપનીઓ ઇન્ડિયન ડિપોઝિટરી રિસિટ્સ (IDR) દ્વારા સ્થાનિક બજારમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરી શકે છે.
ભારતીય કંપનીઓના શેર્સ હાલ વિદેશમાં લિસ્ટ થઈ શકે છે, પણ તેમણે પહેલાં ભારતીય બજાર પર લિસ્ટિંગ કરાવવું જરૂરી છે. ભારત બહારના રોકાણકારોને પ્રત્યક્ષ રોકાણ માટે ગ્લોબલ ડિપોઝિટરી રિસિટ્સ (GDR) અને અમેરિકન ડિપોઝિટરી રિસિટ્સ (ADR)નો વિકલ્પ મળે છે.
સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે, “IDRsમાં તરલતા કે ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ હોતું નથી. જ્યારે ADRs અને GDRsમાં શેરના ભાવમાં કરન્સી કન્વર્ઝનનો તફાવત હોય છે. ઉપરાંત, રોકાણકારો ગણતરીના શેર્સમાં જ આ વિકલ્પની મદદથી રોકાણ કરી શકે છે.” ઉદાહરણ તરીકે, ફ્લિપકાર્ટ જેવી કંપનીએ ભારતીય મૂડીબજાર નહીં, પણ વિદેશી રોકાણકારો પાસેથી ભંડોળ એકત્ર કરવાનું કેમ પસંદ કર્યું? તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “વિદેશી એક્સ્ચેન્જિસ પર ભારતીય કંપનીઓ અને સ્થાનિક એક્સ્ચેન્જિસ પર વિદેશી કંપનીઓના સીધા લિસ્ટિંગની મંજૂરી આપવાનો નિર્ણય સ્પષ્ટપણે અર્થતંત્ર સાથે જોડાયેલો છે.”
સૂત્રના જણાવ્યા અનુસાર સેબીની સમિતિએ ડાયરેક્ટ લિસ્ટિંગ અંગે RBI, નાણામંત્રાલય અને કંપની મંત્રાલયને અહેવાલની માહિતી આપી છે. સમિતિ આગામી સપ્તાહે અહેવાલ સુપરત કરવાની તૈયારીમાં છે. આ બાબતે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્કર્સ, વરિષ્ઠ વકીલો અને કન્સલ્ટન્ટ્સ સહિતના તમામ નવ સભ્યની બેઠક મંગળવારે બપોરે મળી હતી.
શેરના ડાયરેક્ટ લિસ્ટિંગ સામે સૌથી મોટી સમસ્યા કરન્સીના જોખમ અને FEMAના નિયમોની છે. શેર્સમાં ફ્રી ફ્લોટ જરૂરી છે, જેમાં કરન્સીની વધઘટનું રહી શકે. અન્ય એક વ્યક્તિએ જણાવ્યું હતું કે, “વૈશ્વિક સ્તરે ઘણી મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ જુદાજુદા દેશોમાં સમાન શેર્સનું લિસ્ટિંગ કરાવવામાં સફળ રહી છે. જેમ કે, ફ્લિપકાર્ટ અમેરિકા અને બ્રિટન બંનેનાં બજાર પર લિસ્ટ થઈ હતી.”
એનાલિસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર “રૂપિયાની કન્વર્ટિબિલિટી સૌથી મોટી સમસ્યા છે અને ભારત તેનો શું ઉકેલ કાઢશે એ જોવું રસપ્રદ બનશે. આ બાબતનું ધ્યાન રાખવામાં નહીં આવે તો તેની લિસ્ટેડ શેર્સના બાયબેક પર પણ અસર થઈ શકે.” ઉપરાંત, વિદેશમાં લિસ્ટ થનારી ભારતની કંપનીઓએ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સના વધુ કડક નિયમોનો અમલ કરવો જરૂરી બનશે.